Rysunkowy teatr życia – rzecz o rysunkach Janusza Pokrywki

Rysunki stanowią odrębny nurt twórczości Janusza Pokrywki. Artysta najprostszymi środkami: kredkami, długopisem, ołówkiem, kreuje fantastyczne wizerunki ludzi i zwierząt. Źródłami jego inspiracji są zarówno wnikliwe obserwacje ludzi oraz fauny, jak i wnikliwa znajomość tekstów kultury. Popatrzymy choćby na Tryptyk kobiecy, na który składają się cykle: Ptaki, Owady i Ssaki. W malowniczym, rzetelnie rysowanym ludzko-zwierzęcym bestiarium odzwierciedla się pradawna, wiodąca od grecko-rzymskiej starożytności: bajek Ezopa, komedii Arystofanesa i Plauta, tradycja przedstawiania pod maskami zwierzęcymi alegorycznych wizerunków człowieczych charakterów, grzechów, przywar i cnót.

Oczywiście dla plastyka-wizjonera, jakim jest Janusz Pokrywka, ważna jest nie tyle (lub nie tylko) abstrakcyjna, ogólna zawartość alegorii (wszystkie te „próżności”, „pracowitości”, „zachłanności”, „chciwości”, „dumy”), co możność popisania się sprawnością ręki i kreacyjną wyobraźnią. Tworzy postacie fantastyczne, sentymentalne, groteskowe i zabawne. Pracuje w sferze ludzkiego imaginarium, na który składają się odwieczne kulturowe wizerunki: znaki, symbole, archetypy i toposy. Korzysta też swobodnie z różnych figuratywnych stylów nowoczesności, zwłaszcza sztuki dziecięcej, kubizmu, ekspresjonizmu i surrealizmu. Można się domyślić, znając jego spektakle i projekty scenograficzne, że niektóre rysunki mają charakter scenograficznych szkiców lub są projektami kukieł, rekwizytów, kostiumów. Wskazują na to ich „teatralne” tytuły: Wypożyczalnia masek i Wypożyczalnia kostiumów.

Nasuwającej się, zwłaszcza znającym jego spektakle, sugestii, że rysunki są bytami usługowymi, „teatraliami”, przeczy jednak ich staranne dopracowanie. Jeśli nawet Pokrywka korzysta w swoim teatrze z tych wizji, to wydaje się, że chodzi mu przede wszystkim o skrótowe zobrazowanie ważnego kompleksu idei: relacji między płciami, konfliktu ról społecznych, dylematów artysty, wewnętrznego rozdarcia w człowieku na to, przyziemne i idealistyczne, zwierzęce i boskie. Przede wszystkim zaś, kreując swoje bestiarium, wyraża fundamentalne przekonanie o niemożności zdefiniowania istoty człowieczeństwa, niemieszczeniu się ludzi w żadnej z ról, o zmieniających się historycznie przebierankach, kostiumach i maskach, o grze między fałszem i prawdą. Innymi słowy Janusz Pokrywka także w swoich rysunkach ukazuje wzniosły i niski teatr życia, który jedynie artyści potrafią przeobrażać w piękny, mądry i zabawny teatr sztuki.

                                                                                              Magdalena Rabizo-Birek